Elektromanyetik Alan Seviyesi Ölçümleri

Elektrikli cihazların,baz istasyonlarının, enerji nakil hatlarının ve trafoların yarattığı elektromanyetik alanların insanlar ve elektrikli cihazlar üzerindeki etkileri son yıllarda çok tartışılan bir konudur. Teknolojinin günlük yaşantımızın içine gittikçe daha fazla girmesiyle, her gün maruz kaldığımız elektromanyetik alan şiddeti artmaktadır. Baz istasyonlarına, enerji nakil hatlarına ve trafo merkezlerine yakın olan konutlarda ve işyerlerinde bulunan insanlar gün boyu yüksek seviyede elektromanyetik alana maruz kalabilir. Uluslararası Kanser Araştırma Enstitüsü IARC’ın yaptığı çalışmalarda düşük frekanslı manyetik alanların insanlar üzerinde kanserojenik etkileri olduğu ortaya konulmuştur. Özellikle çocuk lösemisine yakalanma riski, düşük frekanslı manyetik alanlara maruz kalan çocuklarda daha fazladır. Bunun dışında Alzheimer hastalığına yakalanma riskinin de düşük frekanslı manyetik alanalara maruz kalanlarda arttığını gösteren çalışmalar yapılmıştır.

 

Elektromanyetik alan seviyesi ölçümü yaptırabileceğiniz bazı yerler aşağıda sıralanmaktadır:

• Evler
• Okullar
• Ofisler
• AVM’ler
• Fabrikalar
• Atölyeler
• Hastaneler
• Enerji nakil hatları yakınında bulunan yerler

 

Manyetik alan seviyesi neye göre azalır yada artar ?

Manyetik alan seviyesi, bir kablodan geçen akımın büyüklüğü ile doğru orantılıdır. Yani akım taşıyan kablo, Enerji nakil hattı, Elektrik direği, Elektrik Panosu, Trafo vb. ne kadar akım taşıyorsa buna bağlı olarak manyetik alan oluşmaktadır. Ancak bu akım taşıyan kaynaklardan uzaklaştıkça hızlı bir şekilde manyetik alanların düştüğünü görmekteyiz. Özetle ne kadar manyetik alana maruz kalıyoruz bunun seviyesinin tespiti; akım kaynağına olan uzaklığımız ve akım kaynağının büyüklüğüne bağlıdır.

Peki hangi akım kaynaklarına, ne kadar uzaklıkta , ne kadar manyetik alana maruz kalırız ?

  1. Yaptığımız ölçümlerde 154 kV Enerji nakil hatlarında 50 metreden sonra manyetik alanın nerdeyse sıfıra yakın bir değerde olduğunu görüyoruz. çünkü bu hatlarda gerilim çok yüksek olmasına karşın, taşınan akım oldukça düşüktür. Bu nedenle manyetik alan değeri kısa mesafede de olsa düşük çıkmaktadır.
  2. 36 kV Orta gerilim Dağıtım şebekelerinde yine 75 metreden sonra manyetik alan değerinin sıfıra yakın çok düşük olduğunu görüyoruz. Çünkü bu hatlarda da gerilim seviyesi yüksek olmasına karşın, taşınan akım düşüktür.
  3. Trafo binaları yada merkezlerinde yüksek gerilimden düşük gerilime dönüştürülmesi sonucu akım değeri de aynı oranda yükselmektedir. Dolayısıyla bu binalarda çok yüksek akım değerleri bulunduğundan ciddi bir manyetik alan yayılım mevcuttur. Trafonun yüklenmesi ve taşıdığı akıma bağlı olarak 50 metreden yakın uzaklıklarda çok ciddi bir tehlike mevcuttur. 50 metreden sonra ciddi derecede manyetik alanın azaldığını ve 100 metrede etkisini neredeyse kaybettiğini görmekteyiz.
  4. Elektrik Panolarında , panonun büyüklüğüne göre akım değeri mevcuttur. panonun hemen bir kaç metre yakınında sürekli bulunmak ciddi bir tehlikeli boyutta manyetik alana maruz kalmaya sebeptir. Örneğin apartmanda giriş katta yer alan bir Elektrik Dağıtım Panosunun bulunduğu duvarın arkasındaki dairede ciddi bir manyetik alan söz konusudur. Düşünsenize duvarın arkasında yatak odanız var ve manyetik alan kaynağının hemen dibinde yatıyorsunuz. aynı şekilde panonun üzerindeki dairede de benzer tehlike mevcuttur.

Peki hangi manyetik alan değerleri zararlıdır?

Dünya da kabul edilen manyetik alan sınır değerleri çok yüksektir. akım kaynağının dibine de girsek bu sınır değerleri geçemediğimizi görmekteyiz. bu nedenle genel kabul görmüş 100 mikro Tesla sınır değerini çok dikkate almamak gerekir. Manyetik alanın tehlikesini en ciddi araştıran Dünya Sağlık Örgütü ( WHO ) 0,30 mikro Tesla manyetik alan değerinin üzerindeki değerleri çocuklar için tehlikeli olduğunu savunmaktadır.

Ancak manyetik alanın kalıcı zararlı etkileri hemen ortaya çıkmamaktadır. Bu nedenle olabildiğince manyetik alan kaynaklarından uzak durmakta fayda vardır.

Manyetik alanın kısa ve uzun vadedeki etkileri

Kısa Vadeli Etkiler

•Stres,
•Görüşalanın daralması,
•Kulak bölgesinde ısınma,
•Kalp pilinin bozulma riski,
•Kulak çınlaması,
•Yorgunluk hissi,
•Konsantrasyon bozulması,
•Başağrıları,
•İşitmede geçici aksaklılar,
•Sersemleme

Uzun vadeli etkiler

•Genetik yapının bozulması,
•Beyin hücrelerinde ölüm ve beyin tümörü,
•Beyaz kan hücresi (lenfoma) kanseri,
•Kan beyin bariyerinin zedelenmesi,
•Kalp rahatsızlıkları,
•Hafıza zayıflaması,
•Kalıcı işitme bozuklukları,
•Embriyo gelişiminin zarar görmesi,
•Düşük riskinin artması,
•Kan hücrelerinin bozulması

 

Elektrik Alanı nedir?

Elektrik alanı, bir elektrik yükünün başka bir elektrik yükü üzerinde yarattığı çekme veya itme kuvveti etkisini ifade eder. Her elektrik yükü (şarj) bir elektrik alanı üretir. Elektrik alanını meydana getiren şey, elektrik yüklerinin varlığıdır. Bundan dolayıdır ki, elektrik şebekesine bağlı bir lamba, içinden akım geçip yanıyor olmasa bile bir elektrik alanı yaratır. Bir cihazın beslenme gerilimi yükseldikçe, bunun sonucu olarak ortaya çıkan elektrik alanı da yükselir. Elektrik alan şiddetinin birimi metre başına volt (V/m) olarak ifade edilir. Elektrik alan şiddeti kaynaktan uzaklaştıkça hızla azalır. Elektrik alanı için dikkate değer bir nokta, az da olsa yalıtkan nitelikli küçük bir engelin bile (bina, ağaç vb.) elektrik alanını engelliyor olmasıdır.

Manyetik Alan nedir?

Manyetik alan, elektrik yükleri yer değiştirdiğinde, yani bir elektrik akımı sirkülâsyonu olduğunda ortaya çıkar. Lamba yandığında, elektrik alanının yanı sıra, akımın besleme kablosundan lambaya geçişinden kaynaklanan bir manyetik alan da söz konusudur. Manyetik alanda, manyetik akı yoğunluğu birimi tesla (T) uluslararası birim olarak kullanılır. Çoğunlukla mikrotesla ( T) olarak ifade edilir. Manyetik alan ölçü birimi olarak Gauss (G) birimi de kullanılmaktadır. Akım ne kadar yüksekse, bunun bir sonucu olan manyetik alan da o kadar yüksek olur. Elektrik alanında olduğu gibi, manyetik alan şiddeti de mesafe ile hızla azalır. Buna karşın, manyetik alan, elektrik alanında olduğu gibi engel teşkil eden nesnelerce neredeyse hiç engellenmez. Elektromanyetik alanlar (EMA), elektrik ve manyetik alanların bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Burada, elektrik dalgası ve manyetik dalga ışık hızında birlikte yer değiştirirler. Elektromanyetik alanların belirgin özelliği frekansları ve dalga uzunluklarıdır. “Frekans”, dalganın bir saniyedeki titreşim (salınım) sayısıdır ve Hertz (Hz) ile ölçülür. Dalga uzunluğu ise bir titreşim sırasında dalganın katettiği mesafedir. Frekans yükseldikçe dalga uzunluğu kısalır ve alanda yayılan enerji yükselir.

SAR nedir? SAR değeri önemli midir?

Elektromanyetik spektrumda 10kHz – 300 GHz frekans aralığında çalışan sistemlere örnek olarak; radyo, televizyon ve telsiz sistemleri, radar sistemleri, uydu haberleşme sistemleri, mikrodalga fırınlar, tıpta ve sanayide RF frekansında çalışan sistemler ve GSM haberleşme sistemleri verilmektedir. Söz konusu sistemlerin yarattığı elektromanyetik radyasyonun canlı doku ile tkileşiminin ölçüsü olarak “özgül soğurma hızı (SAR)” tanımlanmaktadır. SAR dokularda soğurulan ve ısıya dönüşen güçle ilgilidir.

İnsan hayatı için önemli olan bu SAR değerini belirten uyarıcı bir unsurun cihazlar üzerinde olmamasıbir soru işaretidir. Dünya Sağlık Örgütü tarafından yürütülen Elektromanyetik Alan Projesi’nde cep telefonu SAR değerleri için en fazla 0.1 W/kg SAR değeri önerilmektedir. Ancak ülkemizde satılan cep telefonlarının SAR değerleri 0.1 ile 1.11 arasında değişmektedir.